هستند كه در اين جهات مختلفند و براى هريك بر حسب آنچه صفت و حالتش اقتضا مىكند درجه‌اى است در دورى و نزديكى به خدا : فَمَنْ يَعْمَلْ مِثْقالَ ذَرَّةٍ خَيْراً يَرَهُ وَ مَنْ يَعْمَلْ مِثْقالَ ذَرَّةٍ شَرًّا يَرَهُ . « 63 » وَ ما ظَلَمَهُمُ اللَّهُ وَ لكِنْ كانُوا أَنْفُسَهُمْ يَظْلِمُونَ . « 64 » شرح تفصيلى راه تهذيب اخلاق ( 1 ) پيش از اين دانستيد كه معتدل بودن اخلاق همان سلامتى نفس است ، و انحراف از حالت اعتدال بيمارى نفس ، چنان‌كه معتدل بودن مزاج همان سلامتى بدن است و انحراف از حالت اعتدال بيمارى بدن . بنابراين بدن را به عنوان مثال مىآوريم و مىگوييم : مثل نفس در درمان كردن آن از طريق ترك اخلاق پست و كسب فضيلتها و اخلاق زيبا همانند درمان بدن از طريق از بين بردن بيماريهاى آن و به دست آوردن سلامتى است ؛ و چنان‌كه بر اصل مزاج اعتدال غالب است و به وسيلهء عوارض غذا و هوا و حالات ، بيمارى بر آن عارض مىشود ، هر نوزادى نيز سالم و معتدل و به فطرت توحيد متوّلد مىشود و پدر و مادرش هستند كه او را يهودى ، نصرانى و مجوسى بار مىآورند ؛ به اين معنى كه از طريق عادت و آموختن ، صفات پست را كسب مىكند ؛ و چنان‌كه بدن در آغاز كامل آفريده نشده است و با غذا رشد و تربيت مىيابد نفس نيز ناقص خلق شده امّا قابل رسيدن به كمال است و تنها با تزكيه و تهذيب اخلاق و با غذاى دانش كامل مىشود . اگر بدن سالم باشد كار پزشك آماده‌سازى قانون بهداشت است ، و اگر بدن بيمار باشد كارش برگرداندن سلامتى به بدن است . پس نفس تو اگر از نظر اخلاقى پاك و مهذّب است سزاوار است كه در حفظ آن و حفظ سلامتىاش و تقويت و افزودن بر صفاى آن بكوشى و اگر از كمال و صفا خالى است شايسته

--> ( 63 ) زلزال / 7 - 8 : پس هركس به اندازهء سنگينى ذره‌ّاى كار خير انجام داده آن را مىبيند . و هركس به اندازهء ذره‌ّاى كار بد كرده آن را مىبيند . ( 64 ) نحل / 33 : خداوند به آنها ستم نكرده ولى آنان به خويشتن ستم كردند .